احسان آذری‌نیا : بازار خودروی جهان تحت تاثیر ضعف در اقتصاد دنیا و برخی عوامل دیگر در وضعیت مناسب قرار ندارد. میزان فروش خودرو سال گذشته کاهش یافت و برخی نهادهای بین‌المللی معتقدند امسال نیز این روند ادامه پیدا کرده است. صندوق بین‌المللی پول در بخشی از گزارش چشم‌انداز اقتصاد جهان آورده است ضعف در بخش خودروسازی جهان یک عامل مهم افت فعالیت‌های صنعتی در جهان است و اگر کاهش تولید و فروش خودرو ادامه پیدا کند، اقتصاد جهان مستقیما تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.

واقعیت این است که خودروسازی جهان با سه چالش اصلی مواجه است: مقررات زیست‌محیطی، توسعه فناوری و ضعف تقاضا. در سال‌های اخیر بر لزوم حفاظت از محیط‌زیست تاکید بیشتری شده و به‌ویژه در اروپا و چین مقررات زیست محیطی با سختگیری در حال اجراست در نتیجه خودروسازها مجبور هستند روی فناوری‌های جدید که از مصرف سوخت می‌کاهد سرمایه‌گذاری کنند و این درحالی است که به‌دلیل کاهش فروش، سود آنها کمتر شود. از سوی دیگر توسعه فناوری سبب شده مصرف‌کنندگان ترجیح دهند، برای مدل‌های جدید خودرو که روانه بازار می‌شود، منتظر بمانند و از خرید اجتناب کنند و در نهایت ضعف در اقتصاد جهان از مصرف کالاهای بادوام از جمله خودرو کاسته است. برخی خودروسازهای بزرگ برای تقسیم هزینه‌های تحقیق و توسعه به سمت ادغام حرکت کرده‌اند. تازه‌ترین نمونه این اقدام، برنامه ادغام فیات کرایسلر و گروه خودرویی پی‌اس‌ای است. آنها می‌دانند که بازار خودرو در آینده به‌کلی متحول خواهد شد و برای باقی ماندن در این بازار باید هزینه کرد. در مطالب حاضر به وضعیت صنعت خودروی جهان، چالش‌های پیش روی این صنعت، روندهای آینده و بازار خودروهای برقی اشاره شده است.

راه دشوار تا موتورهای برقی

نسا انوار / سی ان ان

استفاده از خودروهای برقی در حال افزایش است؛ اما تا فراگیر شدن این نوع خودروها راهی طولانی در پیش است. از بیش از یک میلیارد خودرویی که در جهان در تردد هستند، حدود ۲ میلیون خودروی برقی سال گذشته در چین، اروپا و آمریکا به فروش رسیدند. آژانس بین‌المللی انرژی قصد دارد با اتخاذ برخی تدابیر، سهم خودروهای برقی در جهان را تا سال ۲۰۳۰ به ۳۰ درصد برساند. دو خودروساز چینی یعنی بی‌وای‌دی و خودروی برقی پکن، خودروساز آمریکایی تسلا و شرکت خودروسازی نیسان ژاپن بزرگ‌ترین تولید‌کنندگان خودروی برقی در جهان هستند. سال قبل این شرکت‌ها در مجموع ۵۶۰ هزار دستگاه از این نوع خودروها تولید کردند که رقمی قابل ملاحظه است؛ با این حال این تعداد کمتر از یک دهم درصد یک میلیارد خودرویی است که در جهان وجود دارد.

همزمان با افزایش تاکید بر حفاظت از محیط‌زیست و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، تعداد بیشتری از کشورها در پی ایجاد مشوق‌ها برای ساخت زیرساخت‌های یکپارچه و سوق دادن مصرف‌کنندگان به سمت استفاده از خودروهای برقی هستند. نروژ برای خریداران خودروهای برقی معافیت مالیاتی در نظر گرفته و ۴۶ درصد خودروهایی که در این کشور تردد می‌کنند برقی هستند. شنژن در چین یکی از معدود شهرهای این کشور است که به ناوگان اتوبوس برقی مجهز شده است. در دیگر کشورها از جمله آمریکا و هند اهدافی برای حرکت به سوی صنعت خودروی پاک تعیین شده است. نکته مهم این است که صرفا در جهت تولید خودرو و اتوبوس برقی تلاش نشده، بلکه دیگر اشکال حمل‌و‌نقل برقی نظیر موتورسیکلت و کشتی برقی نیز در حال تولید است. اما هنوز تا کاهش قابل ملاحظه تولید گازهای گلخانه‌ای راهی طولانی باقی مانده است. واقعیت این است که ۳۸ درصد برق جهان از سوختن زغال‌سنگ که یک سوخت فسیلی و آلوده‌کننده هواست تولید می‌شود و همزمان با افزایش استفاده از خودروهای برقی بر میزان مصرف برق افزوده خواهد شد. طبق برخی تخمین‌ها، استفاده از خودروهای برقی سبب می‌شوند تا سال ۲۰۴۰ میزان مصرف برق در جهان ۸/ ۶ درصد افزایش یابد.

صنعت تولید خودروهای برقی با چالش‌های دیگری نیز مواجه است. تعدادی از شرکت‌های فعال در حوزه تولید محصولات خانگی از جمله شرکت بریتانیایی دایسون که جاروبرقی و.. تولید می‌کند ماه گذشته میلادی اعلام کرد پروژه تولید خودروی برقی را متوقف کرده است. همچنین شرکت هارلی دیویدسون، تولید موتورسیکلت برقی را متوقف کرده است؛ زیرا در سازوکار شارژ این محصول نقایصی پیدا شده است. به رغم این گونه چالش‌ها، تعداد شرکت‌هایی که وارد حوزه تولید خودرو یا دیگر وسایل نقلیه برقی می‌شوند در حال افزایش است. بازار خودروهای برقی راه را برای پیشرفت فناوری در آسمان هموار کرده است. وولوکوپتر با همکاری شرکت اسکای اسپورتس که در ساخت هلی‌پد فعالیت دارد، مشغول فراهم کردن خدمات تاکسی هوایی در سنگاپور است.

یکی از بنیان‌گذاران شرکت اسکای‌اسپورتس می‌گوید: �ما کاملا متقاعد شده‌ایم که در آینده این یک روش فراگیر برای حمل‌و‌نقل در شهرهاست. تاکسی هوایی یک وسیله مکمل برای سیستم حمل‌و‌نقل جهان خواهد بود.� تحول عمیق و فراگیر در صنعت خودروی جهان فرآیندی زمانبر است؛ اما تعداد روبه رشدی از کشورها در حال ایجاد زیرساخت‌های مربوط به خودروهای برقی و دیگر وسایل حمل‌و‌نقل برقی هستند. سرعت فراگیر شدن خودروهای برقی به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه بسیار کم است؛ اما به تدریج اکثر کشورها در مسیر استفاده از این نوع خودروها قرار خواهند گرفت. همچنین باید برای کاهش استفاده از سوخت‌های فسیلی برای تولید برق، برنامه‌ریزی شود، در غیر این صورت رشد استفاده از خودروهای برقی بر میزان مصرف برق و آلودگی هوا خواهد افزود.

ادغام ۴۸ میلیارد دلاری

چارلز رایلی/ سی‌ان‌ان

دو شرکت بزرگ خودروسازی جهان یعنی فیات کرایسلر و گروه پی‌اس‌ای مالک پژو، شرایط برنامه ۴۸ میلیارد دلاری ادغام را اعلام کرده‌اند و تحقق این برنامه به ایجاد سومین خودروساز بزرگ جهان منجر خواهد شد. همچنین با این ادغام هزینه عظیم تولید خودروهای برقی و خودران کاهش خواهد یافت. دو شرکت در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند سهامداران هر یک از این دو شرکت ۵۰‌درصد مجموع سهام را در تملک خواهند داشت و قرار است توافق نهایی طی چند هفته آینده امضا شود. همچنین طبق قرارداد حاصل شده، سهامداران شرکت فیات کرایسلر، سود نقدی به ارزش ۵/ ۵ میلیارد یورو معادل ۱/ ۶ میلیارد دلار تنها برای یک بار دریافت خواهند کرد. دفتر مرکزی خودروسازی جدید در هلند خواهد بود. هلند اکنون محل دفتر مرکزی شرکت فیات کرایسلر است، البته دفتر اصلی برای هماهنگی عملیات‌های شمال آمریکا در دیترویت حفظ خواهد شد.

جان الکان، فرزند خانواده ایتالیایی که فیات را تاسیس کرد، رئیس شرکت حاصل از ادغام خواهد بود و کارلوس تاوارس، مدیرعامل شرکت پی‌اس‌ای سمت مدیرعاملی شرکت را بر عهده می‌گیرد. پس از ادغام، شرکت پدید آمده ۴۱۰ هزار نیروی کار خواهد داشت و درآمد سالانه آن ۱۹۰ میلیارد دلار خواهد بود. سال گذشته این دو شرکت در مجموع ۷/ ۸ میلیون دستگاه خودرو فروختند که ۴۰۰ هزار دستگاه بیش از میزان فروش شرکت جنرال موتورز است. سال قبل شرکت‌های تویوتا و فولکس واگن هر یک ۱۰ میلیون خودرو فروختند. برنامه ادغام دو خودروساز یاد شده در زمانی اعلام شده که صنعت خودروسازی جهان تحت تاثیر ضعف در اقتصاد جهان در وضعیت مناسبی قرار ندارد و اگر اقتصاد جهان دچار رکود شود، شرایط صنعت خودرو بدتر خواهد شد.

یک موضوع دیگر که بر فعالیت خودروسازهای بزرگ اثر گذاشته، لزوم حرکت به سمت تولید خودروهای برقی و خودران است. خودروسازهای بزرگ برای باقی ماندن در بازار و رقابت با دیگر خودروسازها مجبورند در حوزه تولید این نوع خودروها سرمایه‌گذاری کنند. عامل دیگری که این شرکت‌ها را در مسیر تغییر روش فعالیت و ادغام قرار داده، لزوم رعایت قوانین زیست محیطی است. به‌ویژه در چین و اتحادیه اروپا این مورد بر عملکرد و سیاست‌های خودروسازها اثرگذار است. خودروسازها می‌دانند که خودروهای برقی و خودران آینده یک تهدید بزرگ برای مدل‌های تجاری کنونی هستند و مصرف‌کنندگان به سمت استفاده از این خودروهای جدید حرکت خواهند کرد، در نتیجه اگر در این حوزه سرمایه‌گذاری نشود سهم این شرکت‌ها از بازار کاهش خواهد یافت.  یک چالش بزرگ پیش روی شرکت‌های خودروساز این است که وضعیت فروش خودرو خوب نیست و آنها مجبورند در حوزه فناوری‌های جدید سرمایه‌گذاری‌های بزرگی بکنند.

به همین دلیل برخی از این شرکت‌ها مجبور شده‌اند شرکایی برای خود بیابند و برخی دیگر در مسیر تملک دیگر خودروسازها وارد شده‌اند. تحلیلگران صنعت خودرو معتقدند ادغام آتی دو شرکت بزرگ خودروسازی یعنی فیات کرایسلر و گروه پی‌اس‌ای با هدف تولید خودروی جدید یا گسترش سهم در بازار نیست. بلکه هدف، تامین مالی تحقیقات برای تولید خودروهای آینده است. آینده صنعت خودروسازی به خودروهای برقی و خودران تعلق دارد و همه منتظر فرارسیدن آن هستند. تحقق این آینده بدون ادغام خودروسازها و تشکیل ائتلاف‌های استراتژیک برای تقسیم هزینه‌های تحقیق و توسعه امکان‌پذیر نیست. ادغام دو شرکت فیات کرایسلر و گروه پی‌اس‌ای یک اقدام هوشمندانه برای تضمین ادامه حیات آنها همزمان با تحول عمیق در صنعت خودور است.

بین این دو شرکت، شرکتی که به شدت به ادغام نیازمند است، گروه پی‌اس‌ای است زیرا این شرکت در حوزه تولید خودروهای پاک عقب افتاده است. خودروهای برقی کمتر از ۳/ ۰ درصد فروش خودروهای این شرکت را تشکیل می‌دهند و این شرکت باید برای مجوزهای لازم جهت سازگاری با استانداردهای زیست محیطی اتحادیه اروپا به شرکت تسلا پول پرداخت کند. شرکت فیات کرایسلر نیز در حوزه تولید خودروهای برقی عقب‌تر از دیگر خودروسازهاست. واقعیت این است که حتی بازیگران بزرگ در صنعت خودروی جهان در حال ایجاد تغییرات هستند. دو شرکت فولکس واگن و فورد با همکاری هم مشغول کار روی تولید خودروهای برقی و خودران هستند. دو شرکت بی‌ام‌و و دایملر آلمان نیز در یک سرمایه‌گذاری مشترک مشغول کار روی فناوری خودران برای محصولات‌شان هستند. شرکت هوندا نیز در بخش خودروهای خودران شرکت جنرال موتورز سرمایه‌گذاری کرده است.

موضوع ادغام در صنعت خودرو موضوع جدیدی نیست. در سال ۲۰۱۷ گروه پی‌اس‌ای با پرداخت ۳/ ۲ میلیارد دلار، کسب‌و‌کار اروپایی جنرال موتورز را خرید. به این ترتیب جنرال موتورز اروپا را ترک کرد و گروه پی‌اس‌ای دو برند اوپل و ووکسهاول را به‌وجود آورد. جنرال موتورز طی ۱۷ سال قبل از سال ۲۰۱۷ بیش از ۲۲ میلیارد دلار در اروپا زیان کرد. اما دو برند اوپل و ووکسهاول برای شرکت پی‌اس‌ای سودده بوده‌اند. برای شرکت فیات نیز ادغام و به تملک درآوردن، یک استراتژی آشنا برای مقابله با چالش‌هاست. یک دهه پیش شرکت فیات به خرید رقیب آمریکایی خود یعنی شرکت کرایسلر که در آن زمان در آستانه ورشکستگی قرار داشت، اقدام کرد. پنج سال بعد این خرید انجام شد و گروه فیات کرایسلر به‌وجود آمد. اما حتی پس از قرارداد ادغام، فیات کرایسلر بسیار کوچک‌تر از رقبای خود بود در نتیجه این گروه برای اقدام به خرید شرکت‌های دیگر یا تقسیم هزینه تحقیق و توسعه توانایی کافی نداشته است.

مدیرعامل پیشین شرکت فیات که زمینه ادغام دو شرکت را فراهم کرد، نسبت به انعقاد قرارداد همکاری با شرکت جنرال موتورز ابراز تمایل کرده بود. او به همکاری با شرکت‌های فعال در حوزه فناوری نظیر گوگل و اپل نیز علاقه‌مند بود. اوایل سال‌جاری میلادی فیات کرایسلر پیشنهاد ادغام به یک شرکت فرانسوی دیگر یعنی رنو هم داده بود. اندازه شرکت رنو تقریبا با اندازه گروه پی‌اس‌ای برابر است اما فیات کرایسلر کمی بعد پیشنهاد خود را پس گرفت و اعلام کرد شرایط سیاسی در فرانسه برای پیشرفت این فرآیند مناسب نیست. دولت فرانسه ۱۵ درصد سهام شرکت رنو را در تملک دارد و بزرگ‌ترین سهامدار آن است. دولت فرانسه همچنین ۲/ ۱۲ درصد سهام گروه پی‌اس‌ای را در تملک خود دارد. فرانسه اعلام کرده تنها در صورتی با قرارداد مربوط به رنو موافقت خواهد کرد که برای فرصت‌های شغلی و کارخانه‌های فرانسوی مشکلی پدید نیاید.

شرکت‌های خودروساز هر یک با مشکلات خاص خود مواجه هستند. برای مثال شرکت فیات کرایسلر در گزارش عملکرد سه‌ماهه سوم سال‌جاری میلادی سودی قابل قبول اعلام کرد که بالاتر از پیش‌بینی تحلیلگران بود. در این گزارش پیش‌بینی شده سود در نظر گرفته شده برای سال‌جاری میلادی تحقق خواهد یافت اما با در نظر گرفتن هزینه تغییر ساختار تولید در اروپا و اقداماتی که باید برای مدل آلفا رومئو انجام شود در عمل، عملکرد شرکت در سه‌ماهه سوم منفی بوده است. تحلیلگران معتقدند حتی اگر فرآیند ادغام فیات کرایسلر و گروه پی‌اس‌ای با موفقیت دنبال شود، این دو در آینده با چالش‌های بزرگی مواجه خواهند بود. هر دو شرکت تلاش کرده‌اند بر میزان حضور خود در بازار چین که بزرگ‌ترین بازار خودروی جهان است بیفزایند. خودروسازهای فعال در چین در سال‌جاری میلادی تاکنون ۱۰ درصد کمتر خودرو به فروش رسانده‌اند. اما کاهش فروش دو خودروساز یعنی فیات کرایسلر و گروه پی‌اس‌ای در نیمه نخست سال‌جاری میلادی در چین به ترتیب ۳۰ و ۵۰ درصد بوده است. از سوی دیگر گروه پی‌اس‌ای در آمریکا که دومین بازار بزرگ خودرو است تقریبا هیچ حضوری ندارد.

کاهش دو رقمی فروش

بن وینک /بیزنس اینسایدر

فعالیت‌ها در صنعت خودرو جهان سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رفت در حال کاهش است و از آنجا که این صنعت با ده‌ها صنعت دیگر در اقتصادهای بزرگ و کوچک در ارتباط است، ضعف آن سبب کاهش نرخ رشد اقتصاد جهان می‌شود. سال گذشته میلادی با آنکه هنوز نشانه‌های ضعف در اقتصاد جهان نمایان نشده بود و تنش‌های تجاری بین چین و آمریکا شدت پیدا نکرده بود، میزان تولید و فروش خودرو در جهان کاهش قابل‌ملاحظه‌ای پیدا کرد و نهادهای تحلیلگر به‌ویژه صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی کرده‌اند که این روند کاهش در سال‌جاری میلادی ادامه پیدا کرده است. از دید این صندوق، ضعف در بخش خودروسازی جهان یک عامل مهم افت فعالیت‌های صنعتی در جهان است و اگر کاهش تولید و فروش خودرو ادامه پیدا کند، اقتصاد جهان مستقیما تحت‌تاثیر قرار خواهد گرفت.

اقتصاددان ارشد صندوق بین‌المللی پول می‌گوید: �تصور نمی‌شد ضعف در صنعت خودرو جهان تا این حد ادامه پیدا کند. به‌نظر می‌رسد موانع بهبود وضعیت این صنعت پایدارتر از میزانی است که انتظار می‌رفت.� صندوق بین‌المللی پول در گزارش جدید خود یعنی �چشم‌انداز اقتصاد جهان� به بررسی وضعیت بخش‌های مختلف اقتصاد دنیا پرداخته است. در بخشی از این گزارش آمده است، سال گذشته ۲۰ درصد کاهش تولید ناخالص داخلی جهان حاصل افت فعالیت‌ها در بخش خودروسازی بود و تاثیر این کاهش در حجم تجارت جهان ۳۰ درصد بود. کاهش تولید و فروش خودرو علل گوناگونی دارد، اما یک دلیل مهم این است که برخی بازارها به وضعیت اشباع رسیده‌اند. در این بازارها صرف‌نظر از وضعیت اقتصاد جهان، طی سال‌های آینده نیز نمی‌توان انتظار داشت بخش خودروسازی رونق پیدا کند. همچنین موانع عرضه و تقاضا در صنعت خودرو به احتمال زیاد این صنعت را ضعیف‌تر خواهد کرد. در ادامه به چند موضوع اشاره می‌کنیم. 

نخستین موضوع، عرضه است. خودروسازهای بزرگ به‌دلیل مقررات سختگیرانه زیست‌محیطی و تحت‌تاثیر اثرات تنش‌های تجاری بین چین و آمریکا با کاهش حاشیه سود مواجه شده‌اند. در سال‌های اخیر قوانین تصویب شده برای مبارزه با آلودگی محیط‌زیست در اتحادیه اروپا و چین سبب شده شرکت‌های خودروساز مجبور شوند هزینه بالاتری صرف فناوری‌های جدید کنند تا از انتشار گازهای گلخانه‌ای و آلوده‌کننده هوا بکاهند. انتظار می‌رود در سال‌های آینده بر سختگیری این مقررات و قوانین افزوده شود. از سوی دیگر جنگ تعرفه‌ای بین چین و آمریکا که از اواسط سال گذشته میلادی آغاز شده و شدت پیدا کرده، هزینه تامین مواد اولیه تولید خودرو را بالا برده، در نتیجه سود شرکت‌های خودروسازی کاهش یافته است. مشخص نیست این تنش‌ها چه وقت پایان خواهد یافت و برخی تحلیلگران معتقدند در چند فصل آینده تغییری در تعرفه‌ها ایجاد نخواهد شد.

افزایش استفاده از خودروهای برقی و خودران روند دیگری است که هزینه تولید شرکت‌های خودروسازی را بالا می‌برد. دستیابی به فناوری‌های جدید برای ساخت این خودروها مستلزم تحقیق و توسعه است و نیز ضروری است خطوط تولید به‌کلی تغییر کنند. در تولید این خودروها از سیستم‌هایی استفاده می‌شود که ساخت‌شان گران تمام می‌شود. شرکت‌های تولید‌کننده خودرو و قطعات خودرو از پیش با مشکلاتی مواجه شده‌اند. شرکت فولکس‌واگن چندی پیش چشم‌انداز فروش خود را کاهش داد و پیش‌بینی کرد بازارهای خودرو در گوشه و کنار جهان سریع‌تر از آنچه قبلا تصور می‌شد، کوچک می‌شوند. شرکت قطعه‌ساز کانتیننتال نیز با اشاره به ضعف بازارهای خودرو، پیش‌بینی سود خود را کاهش داده است. شرکت جنرال‌موتورز نیز در مسیر تعطیل کردن برخی کارخانه‌های خود، سرمایه‌گذاری در تولید خودروهای خودران و کاهش تعداد کارگران با مشکلاتی نظیر اعتصاب نیروی کار مواجه بوده است.

موضوع دوم، تقاضاست. همزمان با مواجه شدن شرکت‌های خودروساز با مشکلات گوناگون، میزان تقاضا از سوی مصرف‌کنندگان کاهش یافته است. در بخشی از گزارش صندوق بین‌المللی پول آمده است، در مناطق پرجمعیت، خدمات اتومبیل کرایه و امکانات مشابه جایگزین خرید خودرو از سوی مردم شده است. در گزارشی که از سوی خبرگزاری وال‌استریت‌ژورنال منتشر شده آمده است، اشباع شدن برخی بازارها یک عامل ضعف تقاضاست. در این بازارها، سن جمعیت از سال‌های اوج هیجان اتومبیل‌رانی عبور کرده است. همچنین بسیاری از مصرف‌کنندگان ترجیح می‌دهند منتظر بمانند و فعلا به خرید خودرو اقدام نکنند زیرا هر روز فناوری‌های جدید معرفی می‌شوند و بر تولید خودروهای برقی افزوده می‌شود. یک نکته مهم دیگر این است که همزمان با کاهش فروش خودرو در کشورهای توسعه یافته که به دلایل مختلف رخ می‌دهد، در اقتصاد‌های در حال توسعه و نوظهور رشد خرید خودرو به اندازه‌ای نیست که خودروسازها انتظار داشتند.

در گزارش صندوق بین‌المللی پول آمده است، در چین رونق بازار خودرو کاهش یافته، زیرا شهرها از لحاظ فروش خودرو در آستانه اشباع شدن قرار دارند و مشوق‌های مالیاتی به پایان خود نزدیک شده‌اند. سال گذشته فروش خودرو در چین ۱۲ درصد کاهش یافت. از سوی دیگر در هند مصرف‌کنندگان به خرید خودرو بی‌رغبت‌تر هستند و سال قبل فروش خودرو در این کشور ۱۴ درصد کاهش پیدا کرد. در دیگر اقتصادهای در حال توسعه و نوظهور نیز شرایط تقریبا مشابه چین و هند است. در اینجا یک موضوع امیدوار‌کننده وجود دارد و آن رشد متوسط درآمد شهروندان در کشورهای یاد شده است اما این رشد با سرعتی که خودروسازها انتظار داشتند، رخ نداده است و نیز تقاضا برای کالاهای با دوام از جمله خودرو رشد قابل‌ملاحظه‌ای نداشته است.

نگرانی‌ها درباره افق اقتصاد جهان یک عامل تصمیم خریداران برای به تعویق انداختن خرید خودرو است. امسال به دلیل نمایان شدن نشانه‌های بیشتر از ضعف در اقتصاد جهان، وضعیت فروش خودرو در چین و برخی دیگر از اقتصادهای نوظهور نگران‌کننده‌تر بوده است. معاون رئیس انجمن خودروسازان چین معتقد است امسال میزان فروش خودرو در این کشور ۸ درصد کاهش یافته و به ۲۶ میلیون دستگاه رسیده است. چین بزرگ‌ترین بازار خودروی جهان است و افت رشد اقتصاد این کشور در کنار اجرای مقررات زیست‌محیطی بر بازار خودرو فشار وارد کرده است.

شرکت‌های بزرگ خودروساز از جمله جنرال موتورز و فورد، همگی اعلام کرده‌اند فروش محصولات‌شان کاهش دو رقمی داشته است. در این میان برخی خودروسازهای کوچک‌تر یا به تعطیل کردن کارخانه‌ها اقدام کرده‌اند یا در فکر ادغام با یکدیگر هستند. اما انجمن خودروسازان چین نسبت به افق این صنعت در چین خوشبین است و معاون این انجمن گفته است کاهش فروش خودرو باید بخشی از تحول فراگیر این صنعت به سمت استانداردهای بالاتر، رعایت مقررات زیست‌محیطی و تولید خودروهای کمتر آلوده‌کننده محیط‌زیست و خودروهایی که با انرژی‌های جدید کار می‌کنند، محسوب شود. سال قبل ۲۸ میلیون خودرو در چین فروخته شد که ۳ درصد کمتر از رقم مربوط به سال ۲۰۱۷ است. این نخستین کاهش فروش از دهه ۱۹۹۰ است. این امیدواری وجود دارد که سال آینده فروش خودرو در چین رشد کند و تا سال ۲۰۲۳ به ۳۰ میلیون دستگاه در سال برسد.

شلیک تعرفه‌ای در جنگ تجاری

یان استوارت /ری اکشن

وضعیت صنعت خودرو با شرایط اقتصاد جهان سازگار است، به این معنا که در دوران رشد اقتصاد و افزایش حجم تجارت جهان، بازار خودرو پررونق است و برعکس هنگامی که اقتصاد جهان با رکود یا ضعف مواجه می‌شود، از فروش خودرو کاسته می‌شود. در حال حاضر میزان تولید و فروش خودرو در اکثر اقتصادهای توسعه یافته، چین و هند رو به کاهش است و شدت ضعف در این صنعت از بحران مالی و رکود اقتصادی سال ۲۰۰۸ بی‌سابقه بوده است. تحولات بزرگ در حوزه فناوری و قوانین زیست محیطی یک جنبه مهم مشکلاتی است که پیش روی صنعت خودروسازی جهان قرار دارد.

زنجیره فراملی عرضه، فروش به بازارهای خارجی و تولید در دیگر کشورها که امتیازهایی برای تولید دارند، عناصر بنیادی صنعت مدرن خودروسازی هستند. بنا به اعلام صندوق بین‌المللی پول، خودرو و قطعات آن ۸ درصد کل صادرات جهان را تشکیل می‌دهند و صنعت خودروسازی دومین مصرف‌کننده بزرگ فولاد و آلومینیوم جهان است. چین ۳۰ تا ۴۰ درصد سود قبل از کسر مالیات خودروسازهای آلمان یعنی آئودی، فولکس واگن، دایملر و بی‌ام‌و را تشکیل می‌دهد. یک چالش مهم صنعت خودرو حمایت‌گرایی است. درهم‌تنیدگی شبکه تولید و فروش خودرو در جهان سبب می‌شود، این صنعت در برابر حمایت‌گرایی آسیب‌پذیر باشد. خودرو به‌عنوان یک کالای مهم صادراتی هدفی جذاب برای اعمال تعرفه است. چین تعرفه بر خودروهای صادراتی آمریکا را بالا برده و این اقدام نه تنها بر خودروسازهای آمریکایی بلکه بر خودروسازهای آلمانی اثرات منفی داشته است، زیرا برای مثال شرکت بی‌ام‌و در آمریکا برای صادرات به چین خودرو تولید می‌کند. تعرفه اعمال شده از سوی دولت آمریکا بر فولاد و آلومینیوم صادراتی به این کشور سبب شده هزینه تولید خودرو در آمریکا به‌طور متوسط ۲۴۰ دلار افزایش یابد. احتمالا وضعیت بدتر خواهد شد: مرکز تحقیقات خودروی آمریکا معتقد است اگر این کشور تعرفه‌های جدید بر واردات خودرو و قطعات آن اعمال کند، قیمت خودروهای ساخت این کشور ۱۹۰۰ دلار و قیمت خودروهای وارداتی ۳۷۰۰ دلار افزایش می‌یابد.

قوانین سختگیرانه زیست محیطی چالش بزرگ بعدی برای صنعت خودرو جهان است. سال ۲۰۱۵ رسوایی خودروساز بزرگ اروپایی در زمینه تولید گازهای گلخانه‌ای نشان داد آن دسته از خودروسازها که برای تغییر روش تولید و تولید خودروهای سازگار با قوانین زیست محیطی آماده نیستند، در چه وضعیت دشواری قرار می‌گیرند و گاه مجبور می‌شوند درباره میزان تولید گازهای گلخانه‌ای خودروهای خود دروغ بگویند. در سال‌های اخیر خودروسازهای اروپایی برای سازگار شدن با قوانین یاد شده با مشکلات بزرگ مواجه بوده‌اند و ملزم هستند خودروهای با مصرف کم سوخت و نیز خودروهای کاملا برقی به بازار عرضه کنند. از سوی دیگر، مصرف‌کنندگان اروپایی پیش‌بینی می‌کنند مدل‌های جدید از سوی خودروسازها به بازار می‌آید بنابراین از خرید خودروهای دیزلی اجتناب کرده‌اند و در کل، خرید خودرو را به تعویق انداخته‌اند.

در آمریکا، ایالت کالیفرنیا سختگیرانه‌ترین قوانین زیست محیطی در جهان را برای خودروسازها دارد، طوری که این مقررات از مقررات دولت فدرال نیز سختگیرانه‌تر است. دولت آمریکا این استانداردها را به چالش کشیده و اکنون ابهام‌های بیشتری برای خودروسازها پدید آمده است، زیرا مشخص نیست سرنوشت این رویارویی بین دولت و ایالت کالیفرنیا چه خواهد شد. در چین دولت معافیت مالیاتی خودروهای با موتور کوچک را پایان داده و یارانه برای خودروهای برقی را کم کرده در نتیجه تقاضا کاهش یافته است. صنعت خودرو با ابهام‌های بلندمدت تر نیز روبه‌روست. برای مثال خودروهای خودران هنگامی که کاملا قابل اطمینان و فراگیر شوند و نیز خدماتی نظیر اتومبیل کرایه‌ای، چالش‌های بزرگی برای خودروسازها هستند. به نظر می‌رسد خودروهای با موتور احتراق داخلی در فرمت‌های کم مصرف، شکل غالب موتورها در صنعت خودروسازی طی سال‌های آینده باقی خواهند ماند، اما خودروهای برقی به‌رغم تمام موانعی که در برابر آنها وجود دارد. به تدریج در حال فراگیر شدن هستند. در حال حاضر سهم آنها در بازار خودرو ۲ درصد است.

اما در نیمه نخست سال‌جاری میلادی فروش این نوع خودروها ۹۲ درصد رشد کرد، درحالی‌که فروش خودروهای دیگر کاهش یافت. حرکت از خودروهای دیزلی و بنزینی به سمت خودروهای برقی سبب تغییرات بنیادی در صنعت خودرو جهان خواهد شد. تعداد قطعات خودروهای برقی و زمان لازم برای مونتاژ کردن آنها بسیار کمتر از خودروهای دیگر است. شرکت فورد تخمین زده که مدت مونتاژ یک خودروی برقی ۳۰ درصد و فضای مورد نیاز برای تولید آن ۵۰ درصد کمتر از خودروهای دیزلی و بنزینی است. باتری‌ها که گران‌ترین قطعه‌ها در خودروهای برقی هستند عمدتا در شرق آسیا تولید می‌شود و این بدان معناست که در آینده بخشی بزرگ از زنجیره ارزش در فرآیند تولید خودرو از غرب جدا می‌شود. در تمام بازارهای بزرگ خودرو یعنی آمریکا، چین، اروپا و هند، سهم خودروهای کوچک در حال کاهش و سهم خودروهای اس‌یو‌وی در حال افزایش است. سهم این گروه خودروها سال ۲۰۱۰ معادل ۱۷ درصد کل فروش خودرو و اکنون ۴۰ درصد است.

کشورهای توسعه‌یافته مدت‌ها قبل از لحاظ فروش خودرو از دوران اوج گذر کرده‌اند. بنا به اعلام وال استریت ژورنال، فروش خودرو در ژاپن سال ۱۹۹۰، در اتحادیه اروپا سال ۲۰۰۰ و در آمریکا سال ۲۰۱۶ به اوج رسید. امروزه خودروسازهای غربی از جمله فولکس واگن، رنو-نیسان-میتسوبیشی، تویوتا و جنرال موتورز بر بازار خودروی جهان سیطره دارند، اما در سال‌های آینده اقتصادهای نوظهور بیشترین رشد را در حوزه خودرو خواهند داشت. سهم چین از تولید خودرو از ۸ درصد در سال ۲۰۰۳ به ۲۹ درصد در سال گذشته میلادی افزایش یافته و سهم جنوب آسیا از ۵ به ۱۰ درصد رسیده است. چالش واقعی برای خودروسازی جهان، در تحول عمیق در سه حوزه فناوری، مقررات زیست محیطی و تقاضا ریشه دارد.

منبع: روزنامه دنیای اقتصاد