در روزهای پایانی سال 97 حسن روحانی، رییس جمهور اسلامی کشورمان، عازم سفری شد که به گفته بسیاری از تحلیل گران یکی از مهم ترین اقدام های در حوزه سیاست خارجی در دوره 6 ساله ریاست روحانی محسوب می شود.

در روزهای پایانی سال 97 حسن روحانی، رییس‌جمهور اسلامی کشورمان، عازم سفری شد که به گفته بسیاری از تحلیل‌گران یکی از مهم‌ترین اقدام‌های در حوزه سیاست خارجی در دوره 6 ساله ریاست روحانی محسوب می‌شود.

اعلام زودهنگام سفر روحانی از عراق بر قوت و اهمیت این سفر افزوده و پوشش امنیتی این سفر را بیش از پیش به رخ کشید، اما ابعاد این سفر تنها به همین موضوع ختم نمی‌شود. ضرورت این سفر و اهمیت آن در گفت‌وگوی «اعتماد» با احسان هوشمند کارشناس حوزه کردستان و هویت ملی به تفصیل بررسی شد که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.

سفر رییس‌جمهور در شرایط حاضر به عراق حائز چه ویژگی‌هایی است؟

سفر رییس‌جمهور به عراق یکی از مهم‌ترین سفرهای خارجی ایشان در شش سال گذشته و در طی دوران ریاست‌جمهوری ایشان است. روابط ایران و عراق در چند سال گذشته به خصوص بعد از فروپاشی رژیم گذشته رو به رشد بوده است. هم از نظر سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و حتی از نظر اجتماعی رفت و آمد بین مردمان دو کشور روزبه روز ابعاد تازه‌ای پیدا کرده است. هر دو کشور سهم عمده‌ای در درآمدهای گردشگری خارجی یکدیگر، به خصوص گردشگری دارند.

بسیاری از ایرانی‌ها که به عتبات عالیات می‌روند و شمار بسیاری از عراقی‌ها برای زیارت بارگاه امام رضا(ع) و اماکن مذهبی قم به ایران سفر می‌کنند. در چالش داعش، دولت ایران به یاری دولت عراق رفت و در بیرون راندن داعش از عراق کمک کرد. حتی وقتی خطر سقوط بغداد توسط داعش مطرح بود، دو کشور با یاری هم این خطر را برطرف کردند. در مجموع باید گفت در چند سال اخیر روابط ایران و عراق بسیار مستحکم و رو به رشد بوده و این سفر سرآغازی برای توسعه روابط دو کشور است.

فکر می‌کنید این سفر پیامی برای کشورهای دیگر هم داشته ‌باشد؟

در ماه‌های گذشته دولت ترامپ فشارش علیه ایران را دوچندان کرده و در پی آن است که کشورهای همسایه و سایر طرف‌های اقتصادی و دارای روابط با ایران را تحت فشار بگذارد تا روابط‌شان با ایران را محدود کنند و به ویژه روابط پولی و بانکی و هم روابط اقتصادی شان را محدود کنند. به نظر می‌آید سفر آقای رییس‌جمهور از این منظر هم قابل اهمیت است.

این سفر حامل پیامی از طرف دولتمردان ایران و عراق به امریکا است، که تلاش‌های آنها نمی‌تواند مانع از روابط میان دو کشور باشد. از منظر دیگر با آغاز کار مجلس جدید عراق و همچنین روی کار آمدن عادل عبدالمهدی، نخست‌وزیر جدید این کشور، با سفر آقای روحانی به عراق، این پیام به جهانیان مخابره می‌شود که روابط ایران و عراق تحت تاثیر معادلات بین‌المللی قرار نخواهد گرفت و روز به روز در حال گسترش است.

در شرایط تحریم‌ها، عراق تا چه اندازه می‌تواند کمک حال اقتصادی ایران باشد؟

از چند نظر روابط اقتصادی ما با عراق حائز اهمیت است. نکته اول اینکه عراق یکی از مقاصد صادراتی ایران است و به دنبال خودش روابط پولی و مالی و ارز آوری به کشور را هم دارد. فارغ از اینکه این ارز به چه شکلی وارد ایران می‌شود به نوعی گسترش تجارت با عراق موجب رونق تولیدات داخلی می‌شود. صادرات ما خصوصا استان‌های غربی و مرکزی بازار هدف آنها عراق بود، که تا پیش از این با حضور داعش وقفه‌ای در فعالیت‌شان ایجاد شده بود. خوشبختانه این تولیدکنندگان درماه‌های گذشته، خصوصا بعد از شکست داعش در عراق و سوریه فعالیت‌شان رو به رشد بود‌ه است. بر این اساس در مرزهای غربی میلیاردها دلار کالاهای ایران اعم از مصالح ساختمانی و سایر تولیدات کشور، از جمله میوه و مواد خوراکی و بهداشتی و غیره به عراق صادر می‌شود.

بنابراین عراق در تجارت خارجی کشور سهم قابل توجهی را به خودش اختصاص می‌دهد. نکته دوم رفت و آمد گردشگران است که از این نظر هم با وجود فشارهای امریکا، در 9 ماه گذشته نسبت به مدت مشابه 9 ماه سال قبل، قابل توجه بوده و چیزی حدود شش میلیون نفر گردشگر به ایران سفر کردند که از بین اینها بخش قابل توجهی گردشگران مذهبی بودند که می‌تواند در اقتصاد کشور ما تاثیر داشته باشد.

روابط علمی و دانشگاهی ایران و عراق هم روبه رشد بوده و شمار قابل توجهی از دانشجویان عراقی در ایران در حال تحصیل هستند و امیدوار هستیم در این سفر، روابط دو کشور از منظر علمی و فرهنگی و دانشگاهی مورد توجه قرار بگیرد و روابط علمی و فرهنگی و دانشگاهی و تحقیقاتی و پژوهشی هم در کشور روند تازه‌ای را آغاز کند. بسترهای بسیاری وجود دارد برای روابط دو کشور که در این سفر می‌تواند مورد توجه قرار بگیرد. نباید فراموش کنیم امریکایی‌ها تلاش می‌کنند با تاسیس دانشگاه امریکایی در بغداد، اربیل، سلیمانیه و امثالهم به توسعه نفوذ فرهنگی‌شان در عراق بپردازند.

خوشبختانه در سال‌های گذشته هزاران نفر از دانشجویان داوطلب عراقی در دانشگاه‌های ایران مشغول به تحصیل شده‌اند جدا از اینکه حضور آنها به توان مالی دانشگاه‌های ما کمک کرده، همزمان موجب شده بخشی از توان علمی و فرهنگی و تجارب تازه ایران در خصوص توسعه فناوری‌های نوین و در حوزه‌های مختلف فناوری‌های مهندسی به عراق انتقال پیدا کند. من فکر می‌کنم در حال حاضر بیشترین رابطه علمی و دانشگاهی‌در کشورهای منطقه بین ایران و عراق برقرار است.

می‌توان امیدوار بود دانشگاه‌های ایرانی شعبه‌هایی در بغداد و سایر شهرهای عراق احداث کنند.نکته برجسته این‌که وقتی در میان صفوف کشورهای همسایه مقاومتی علیه امریکا شکل می‌گیرد این مساله هم اما و اگر برای سیاست‌های امریکا ایجاد می‌کند و آن را زیر سوال می‌برد و این فرصت را در اختیار سیاست مداران دو کشور قرار می‌دهد تا سیاست خودشان را پیش ببرند و از این نظر تردیدهایی در اثرگذار بودن سیاست‌های امریکا ایجاد می‌کند. اهداف پنهان دیگری هم به تدریج از نتایج این سفر قابل دسترس است...

... چه اهدافی مد نظرتان است؟

ببینید بحث گردش مالی ناشی از دور زدن تحریم‌ها در عراق مطرح است. که من وارد جزییات ان نمی‌شوم و به هرحال کشور عراق یکی از مکان‌هایی است که می‌تواند در دور زدن تحریم‌ها به ایران کمک کند. هر اندازه که مسیر مبادلات خارجی ایران به سمت عراق میل کند، باعث خواهد شد گردش مالی و ارزی در عراق و جایگاه این کشور در مسیر تجارت بین‌المللی ترقی کند. به نظر می‌رسد که فرصتی برای تجار عراقی ایجاد شده تا از قبل و در شرایط حاضر و اعمال تحریم‌ها، آنها هم بتوانند بهره‌برداری داشته باشند. البته هم به نفع خودشان است و هم به نوعی به نفع کشورما تا مسائل صادرات و واردات برطرف شود.

با این اوصاف ظاهرا سفر آقای روحانی سفر هوشمندانه و به موقعی بوده است؟

این سفر یکی از بهترین دستاوردهای بسیار بالای رییس‌جمهورخواهد بود. قاعدتا برنامه‌های بسیاری برای این سفر تدارک دیده شده است. در این ایام که فشار‌های روانی و سیاسی، اقتصادی بر ملت ایران بالا رفته، به نظر می‌آید، در آستانه شب عید برای مردم ایران این خبر خوشحال‌کننده باشد که روابط ایران و عراق وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد. حتی می‌تواند انگیزه‌ای در کشورهای همسایه از جمله ترکیه، کشورهای قفقاز و به همین ترتیب کشورهای همسایه شرقی ما نیز ایجاد کند که به توسعه روابط‌شان با ایران امیدوار باشند. من فکر می‌کنم از این نظر هم حائز اهمیت است.

نظرتان در رابطه با دیدار روحانی با آیت‌الله سیستانی چیست؟

یکی از ابعاد مهم سفر دیدار با آیت‌الله سیستانی است. مستحضرید معمولا آیت‌الله از پذیرفتن مقامات خارجی اکراه دارند. دیدار آیت‌الله سیستانی با آقای روحانی حاوی پیام مهمی است که آیت‌الله هم خواهان گسترش روابط با ایران است و من فکر می‌کنم یکی از بزرگ‌ترین اهداف این سفر می‌تواند دیدار رییس‌جمهور با آیت‌الله سیستانی باشد. ما فراموش نکنیم رییس‌جمهور امریکا بارها اعلام کرده میلیاردها تومان در عراق خرج کردند اما وقتی به عراق می‌آیند باید چراغ هواپیمای‌شان را خاموش کنند تا بتوانند به عراق بیایند. اما در حال حاضر مقامات کشور ما می‌توانند با یک سفر و برنامه‌های از پیش تعیین شده دیدارهایی از طیف وسیعی از نخبگان، دانشگاهیان،

فرهنگیان، سیاستمداران،شخصیت‌های علمی و روحانیت عراق داشته باشند.

*احسان هوشمند کارشناس مسائل عراق و کردستان 

منبع: روزنامه اعتماد، چهارشنبه 22 اسفند 1397