رابطه نزدیک ایران و عراق به‌عنوان دو همسایه که مرزهای طولانی با یکدیگر دارند واقعیت اجتناب‌ ناپذیر حاکم در منطقه است. رابطه‌ای که پس از سال‌ها جنگ ناشی از تجاوز حکومت اقلیتی بعث به ایران و با وجود به‌جا ماندن خسارات جبران‌ ناپذیر آن جنگ، درسال‌های پس از سقوط صدام دورانی متفاوت را تجربه می‌کند.

دراین دوران، ایران و عراق نزدیک‌ترین همکاری‌ها در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی را رقم زده‌اند و اگر نبود همکاری‌های مستشاری و اثرگذار ایران با نیروهای نظامی عراق مشخص نبود که سرطان بدخیم تروریست‌های داعش در آن سرزمین چه عاقبتی می‌یافت. با چنین مختصاتی حیدرالعبادی، نخست‌ وزیر عراق در حالی به ایران سفر کرده بود که مقام‌های دو کشور امریکا و عربستان به علنی‌ ترین وجه ممکن به مخالفت با روابط در هم تنیده تهران و بغداد برخاسته‌اند.

رکس تیلرسون، وزیر خارجه امریکا البته در مقایسه با مسئولان سعودی لحن دیپلماتیک‌تری به‌کار برده و با اذعان به اینکه مرزهای طولانی دو همسایه اقتضا می‌کند که روابط گوناگون اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی داشته باشند، نسبت به گسترش نفوذ ایران هشدار داده است.

اگر چه این توصیه و تمایل امریکا از باب خصومت متقابلی که میان ایران و امریکا وجود دارد فهمیدنی است، اما مسأله اساسی این است نه ایران و نه امریکا نمی‌توانند از دولت یک کشور مستقل بخواهند که روابط خود با کشوری دیگر را بر اساس تمایلات و ترجیحات آنها هماهنگ کند. خاصه که بغداد با هیچ یک از این دو کشور در یک اتحاد راهبردی نظامی نیست.

حتی اگر دولت عراق بواسطه نقش نیروهای امریکایی در سقوط صدام و استمرار حضور بخشی از آنها در عراق ناچار باشد رابطه دوستانه و کج دار و مریزی را با امریکا پیش ببرد و حتی اگر به‌ دلیل حمایت بی‌بدیل ایران از بغداد برای مقابله با داعش خود را زیر دین تهران بداند. تا این جای کار برخلاف اعتراض عربستان و امریکا درباره نفوذ غیرقابل انکار ایران درعراق آنچه واقعیت دارد احترام بی‌نظیر جمهوری اسلامی ایران به حق حاکمیت ملی عراق وحق دولتمردان این کشور در تنظیم مناسبات سیاست خارجی خود با کشورهای دیگر است که شاهد مدعای آن را می‌توان به نوع واکنش ایران به واقعیت رابطه بغداد و واشنگتن یا سفر مقامات عراق به ریاض و توافق آنها با عربستان برای تشکیل کمیته مشترک هماهنگی مشاهده کرد.

ایران درک می‌کند که با وجود نقش عربستان در حمایت از داعش و آسیب‌هایی که به عراق وارد شد، بغداد حق دارد بخواهد از تغییر رویه مثبت در روابطش با عربستان به‌عنوان یکی از سه کشور عربی تأثیرگذار استقبال کند و نخواهد که فراهم‌کننده زمینه بازگشت التهاب در این روابط باشد.  اما در عین حال عبادی پس از هر دو سفری که به ریاض داشت بلافاصله به تهران سفر کرد.

سفرهایی که یک معنای روشن دارد و آن این است که اطمینان بدهد که با کشوری که برای عراق این همه مشکل ایجاد کرده و در حال حاضر در جبهه روبه‌روی ایران ایستاده است روابط خاصی برقرار نمی‌کند، بلکه آنچه میان عراق و عربستان انجام می‌شود فقط تحت تأثیر ملاحظات مربوط به همبستگی عربی و رعایت نزاکت دیپلماتیک و همسایگی است.

چه درحالی که اقتصاد، سیاست و امنیت میان ایران و عراق در هم تنیده‌اند، بغداد و ریاض دست کم در سطوح اقتصادی کم‌تر اشتراک دارند. با این حال دولت ایران هیچگاه از بغداد نخواسته است که در روابط با عربستان و امریکا از رفتارهای تهران الگو بگیرد. اگر نفوذ این است، کاش واشنگتن و ریاض نیز به چنین تعبیر محترمانه‌ای از نفوذ در روابط بین‌المللی خود اقتدا می‌کردند.

از: فریدون مجلسی کارشناس مسائل بین‌الملل

منبع: روزنامه ایران، 6 آبان 1396