«بهرهگيري حداكثري از ظرفيتهاي حداقلي در روابط ايران و اكراين»
روابط ايران و اكراين طي سالهاي پس از فروپاشي شوروي، برخلاف روابط تهران با بسياري از كشورهاي حوزة «سيآياس» از روسيه تا آسياي مركزي و قفقاز، توسعة چنداني نداشته است. هرچند برخي بر اين تأكيدند كه علت اصلي اين امر فقدان بسترهاي بايسته براي گسترش روابط است، اما مداقه در برخي حوزهها از جمله تبادل دانشجو، هوافضا و توريسم نشان ميدهد كه طرفين زمينههايي براي تعامل بيشتر دارند. موسسه مطالعات ايران و اوراسيا در همين راستا، به تبع سفر گروه پارلماني اكراين به ايران و به منظور بررسي دقيقتر چيستي، ابعاد و دورنماي روابط تهران و كييِف، گفتگويي را به صورت مشترك با يوگن دميتروويچ دوبرياك، رئيس گروه پارلماني دوستي ايران و اكراين و تاراس چرنوويل، معاون ايشان انجام داده كه مشروح آن در ادامه از نظر ميگذرد؛
همان طور كه از نام «گروه دوستي پارلماني» بر ميآيد، يكي از اولين وظايف چنين گروههايي از جمله گروه پارلماني دوستي اكراين و ايران نزديك كردن دولت-ملتهاي دو كشور به يكديگر است. گروه شما چه فعاليتهايي در اين زمينه انجام داده و يا در دستور دارد؟ اكراين در سالهاي پس از فروپاشي شوروي تحركات مختلفي را براي فعالسازي سياست خارجي خود در دستور داشته است. ايران از چه جايگاهي در سياست خارجي اكراين برخوردار است؟ افزون بر حوزة توريسم كه اشاره شد، ايران و اكراين در ساير زمينهها نيز ظرفيتهايي مغتنمي براي همكاري دارند كه از اين جمله ميتوان به حوزة هوافضا اشاره كرد. ديدگاه شما در اين خصوص چيست؟ موضع اكراين در خصوص تحريمهاي ايران از سوي قدرتهاي غربي و به ويژه امريكا چيست؟ آيا اين تحريمها بر سطح روابط اكراين با ايران از جمله در حوزة هواپيماسازي تأثير داشته است؟ چه راهكارهايي را براي افزايش دوستي ميان دولت-ملتهاي ايران و اكراين و به تبع آن توسعة روابط بين دو كشور پيشنهاد ميكنيد؟ سخن پاياني منبع: ایراس
آقاي دوبرياك: اولين اقدامي كه در اين زمينه انجام شده، همين سفر ما به ايران است كه براي آن اقدامات مقدماتي زيادي انجام شده بود. حالا ما در ايران هستيم و اين قدم اول است. سطح پذيرايي طرف ايراني از ما بسيار بالا بوده و طي اين سفر ما طيف گستردهاي از مسائل به خصوص مسائل اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را با طرف ايراني بررسي كرديم. قدم بعدي در اين راستا، دعوت از گروه دوستي پارلماني ايران به اكراين خواهد بود كه طي آن مسائل دوجانبه در كييف مورد بررسي قرار خواهد گرفت. گروه دوستي اكراين و ايران علاوه بر فعاليتهاي جاري خود، همكاريهاي تنگاتنگي با سفارت ايران در اكراين دارد و ما به اين نهاد براي برقراري ارتباطات مستقيم آن با نهادها و سازمانهاي اكرايني مساعدت ميكنيم.
آقاي چرنوويل: ما همچنين به صورت مستمر به سازمانهاي دولتي اكرايني مراجعه كرده و پيشنهادات لازم براي توسعه همكاري ميان ايران و اكراين را به آنها ارائه ميدهيم. افزون بر اين، در نتيجة تلاشهاي گروه ما برگزاري دورة بعدي كميسيون مشترك ميان دو دولت تسريع شده و در آيندة نزديك برگزار ميشود. در چهارچوب گروه دوستي اكراين و ايران، اطلاعات گستردهاي در مورد گسترش روابط اقتصادي، سياسي و فرهنگي بين دو كشور گردآوري و تدوين ميشود. اين اطلاعات در قالب پيشنهادهاي ما به دولت اكراين و سفارت اكراين در ايران و همچنين سفارت اكراين در ايران ارائه ميشود
ما همچنين در فعاليتهاي گسترده تبليغاتي و اطلاعاتي در دستور داشته و داريم. بايد اشاره كنم كه در اين ميان، تبلغات منفي ضدايراني از سوي غربيها در اكراين با استقبال زيادي مواجه نشده و تأثير عميقي بر افكار عمومي اين كشور نگذاشته است. در عين حال بايد اعتراف كرد كه اطلاعات در مورد ايران در اكراين بسيار اندك است. بنابراين، يكي از اهداف ما، معرفي ايران به عنوان يك كشور مدرن و پيشرفته هم از نظر تكنولوژيكي و هم علمي است. به اعتقاد من، اين اطلاعاتي است كه مورد استقبال و علاقه مردم اكراين واقع خواهد شد. ما در خلال اين سفر با نائب رئيس مجلس اكراين به اين نتجه رسيديم، كه بهترين راهكاري كه ميتواند به دستيباي اهداف فوقالذكر مدد رساند، افزايش تعامل ميان مردم دو كشور از جمله افزايش مسافران و توريستهاي ايراني به اكراين است.
آقاي دوبرياك: بايد اشاره كرد كه ايران هنوز جايگاه شايستة خود را در سياست خارجي اكراين بازنيافته است. سياست خارجي اكراين اغلب دو قطبي بوده به اين عبارت كه يك قطب به سوي غرب و نهادهاي غربي از جمله اتحادية اروپا و قطب ديگر به سوي روسيه تمايل داشته است. در اين ميان، به واسطه كوششهاي اخير انجام شده از سوي هيأت دوستي پارلماني اكراين و ايران از جمله آقاي دوبرياك (رئيس اين گروه) و تماسهاي وي با سازمانها و اعضاء دولت، مجموعة دولت اكراين اخيراً توجه بيشتري به منطقه خاورميانه و از جمله ايران داشتهاند. آقاي ويكتور يانوكوويچ، رئيسجمهور جديد اكراين نيز كه جهتگيري اروپايي-آسيايي دارد، توجه زيادي به كشورهاي آسيايي از جمله چين و كره دارد و من اميدوارم كه با تلاشهاي مختلف از جمله از سوي گروه دوستي اكراين و ايران، توجه ايشان به سوي ايران بيش از پيش جلب شود. در حال حاضر مشكل اصلي كمبود اطلاعات در مورد ايران و عدم توسعة بايسته مباني حقوقي براي توسعة روابط دوجانبه است. ما اميدوارم كه اين وضعيت بعد از نشستهاي كمسيونهاي مشترك ميان دو كشور بهبود يابد.
تبادلات فرهنگي به ويژه حضور دانشجويان ايران در اكراين از جمله حوزههاي تعامل ايران و اكراين بوده كه حتي نسبت به حوزة اقتصادي نمودي بيشتري داشته است. به نظر ميرسد سطح اين همكاريهاي در سالهاي اخير كاهش يافته است. ديدگاه شما در اين خصوص چيست؟
آقاي چرنوويل: به اعتقاد من دليل افت اين تعاملات «كمكاري»هاي هر دو طرف است. من فكر ميكنم در اين بين، سفارت اكراين در ايران نقش ويژهاي ميتواند ايفا كند. هماكنون تلاشي جدي در اكراين براي جلب دانشجو از كشورهاي مختلف در جريان است و سفارتهاي اكراين در كشورهاي مختلف براي تحقق اين منظور بسيار فعال هستند. در راستاي اجراي اين طرح، ايجاد روابط مستقيم ميان چهار دانشگاه اكراين با چهار دانشگاه ايران به صورت مورد توجه قرار گرفته است. در اين ميان، وزارت علوم اكراين نيز تلاشهاي جدي را براي جلب دانشجويان مختلف از كشورهاي مختلف جهان در دستور دارد كه در اين ميان، بايد اعتراف كرد كه توجه شايستهاي به ايران و جلب دانشجويان ايراني نشده است. اما همزمان بايد اشاره كنم كه اين كاهش تبادل دانشجو جديداً صورت نگرفته و پس از استقلال اكراين اين روند ايجاد شده است. طي 20 سال اخير دانشجويان ايران در اكراين خيلي كم بودهاند و همان طور كه اشاره كردم اين كمبود در نتيجه كمكاريهاي هر دو طرف است.
آقاي دوبرياك: يك نمودهاي مهم از همكاري ميان اكراين و ايران طي سالهاي اخير، افزايش قابل ملاحظه همكاريهاي تجاري و اقتصادي دو طرف است كه رقم قابل ملاحظهاي را تشكيل ميدهد. اين مسئله نشاندهندة اين است كه ما ميتوانيم حجم تبادلات اقتصادي از جمله در زمينه فنآوريهاي نوين را افزايش دهيم. در اين زمينه بايد توجه ويژهاي به همكاري دو كشور در زمينه هواپيماسازي داشت، به خصوص اينكه اكراين داراي سيلكل كامل دانش هواپيماسازي ميباشد و اين در حالي است كه شمار اندكي از كشورها داراي چنين توانمندي فني هستند. همكاري سطح همكاري در اين زمينه بايد ارتقاء پيدا كند و ما اميدواريم كه در نتيجة نشست كميسيون مشترك اين امر ميسر شود. در صورت تحقق اين امر، بازارهاي جديدي چه در ايران و چه در كشورهاي مجاور براي عرضة هواپيماهاي توليد شده مشترك ايجاد خواهد شد.
آقاي چرنوويل: همكاري در زمينه هواپيماسازي به ما نشان ميدهد كه چگونه ادامة تعامل و ورود به سطحهاي جديد روابط به برنامهريزي منسجم و نظاممند نيازمند است. ده سال پيش يك سانحة هوايي براي هواپيماي اكرايني در ايران اتفاق افتاد كه همكاريهاي ايران و اكراين در زمينه هواپيماسازي را با توقف مواجه كرد. در نتيجة اين سانحه شمار زيادي از مديران و مهندسان هواپيماسازي اكراين كشته شدند و همان طور كه اشاره كردم به خاطر اين حادثه، همكاري طرفين در زمينه هواپيماسازي كه هنوز نهادينه نشده بود، تقريباً نيمه فعال شد. بنابراين، امروز ما به اين نتيجه رسيدهايم براي يك همكاري بلندمدت، توافقات و برنامههاي بلندمدت نياز است تا چنين حوادثي نتوانند به همكاريهاي دو كشور در اين زمينه خاص و ساير زمينهها صدمه بزنند.
آقاي دوبرياك: به نظر من روابط خارجي اقتصادي و اجتماعي اكراين نميتواند زير تأثير فشار و خواستههاي كشورهاي ثالث قرار بگيرد و سفر هيأت اكرايني نشانة مشهودي بر اين است كه اقدامات ضدايراني كشورهاي غربي تأثيري بر روابط كييف با تهران نداشته است.
آقاي دوبرياك: توسعة ديپلماسي بينپارلماني ميان دو كشور، برگزاري كميسيونهاي مشترك، انجام رايزنيهاي سياسي منظم و تبادل سفرهاي دوجانبه متقابل در سطح وزراي امور خارجه از جمله راهكارهايي است كه ميتواند در توسعة روابط دو طرف مؤثر واقع شود.
آقاي چرنوويل: توجه ويژه طرف ايراني به توصيهها و تصميمات كميسيون مشترك و تلاش براي اجرايي كردن آنها، براي اينكه طرفين بتوانند از نتايج توافقات قبلي بهره بگيرند، ضروري به نظر ميرسد. طرف اكرايني نيز بايد نسبت به تسهيل و تسريع روند صدور رواديد براي اتباع ايراني كه مايل به سفر به اكراين هستند، توجه بيشتري كند. همچنين به دولتمردان و بازرگانان دو كشور توصيه ميكنيم كه در برنامههاي كاري خود ديدارهاي منظمي را با همتايان ايراني خود برنامهريزي كنند تا توسعة روابط در بستر بهتري دنبال شود.
آقاي چرنوويل: من مايلم به اين نكته اشاره كنم كه ما واقعاً از مسائلي كه در ايران ديديم متحير شديم. من و آقاي دوبرياك در كميتة سياست خارجي راداي عالي اكراين از كساني هستيم كه در زمينة همكاري با كشورهاي خاورميانه و خاور نزديك از جمله ايران مسئوليت داريم. از آنجا كه ما سفرهايي به تمامي كشورهاي افريقاي شمالي و برخي كشورهاي آسياي داشتيم، لذا در يك وضعيت مقايسهاي ميتوانيم تأكيد كنيم كه ايران در وضعيت بهتري قرار داشت. لذا، چيزهايي كه در ايران ديديم براي ما قابل تأمل بود از جمله اينكه كشور شما را بسيار مدرن يافتيم. بايد بگويم كه وضعيت ايران با برخي كشورهاي اروپاي جنوبي و وضعيت تهران با برخي شهرهاي ايتاليا همساني دارد. ما در اينجا تقابل و برخورد فرهنگها را احساس نكرديم، براي ما برقراي ارتباط با ايرانيها بسيار ساده بود و ورود به فرهنگ ايراني بسيار راحت.
آقاي دوبرياك: فضاي خبري در مورد روابط با ايران در رسانههاي غربي با وضعيتي كه ما در ايران مشاهد كرديم يك سان نبود و بين دنباي ترسيم شده از سوي غرب با واقعيتهاي ايران اختلافات چشمگيري وجود دارد.