تبریز جهان شهر ایران

عفت خانی پور
بررسی میزان درآمد صنایع بزرگ دنیا و قیاس آنها با یکدیگر، حکایت از آن دارد که صنعت گردشگری با همۀ بحران های مالی پیش آمده در دو سال گذشته و ناامنی های سیاسی رخ داده در کشورهای مقصد، همچنان جزو پنج صنعت بزرگ و درآمدزای دنیا محسوب می شود. در این میان تلاش کشورهای درحال توسعه برای یافتن سهمی بیشتر از درآمدهای حاصل از صنعت گردشگری، منجر شده تا تدابیر و سیاست های جدیدی اتخاذ شود و این سیاست ها در حالی پیگیری می شوند که حجم پولی که سالانه از سوی جهانگردان جابه جا می شود، بیش از دو برابر پول فروش نفت از سوی کشورهای عضو اوپک است. 
گردش اقتصادی این بخش، حجم عظیمی از مبادلات تجاری بین­المللی را به خود اختصاص داده و کشورهای مختلف با آگاهی از درآمد سرشار جهانگردی، اهمیت ویژه­ای برای گسترش این بخش از اقتصاد جهانی قائل شده‌اند. در ایران نیز با درک مدیران مناطق آزاد در بخش­هایی از کشور که اتفاقاً از ویژگی­های شاخص گردشگری نیز برخوردار هستند، این فرصت و مجال دیده شده تا در کنار توسعۀ صنعت و تکنولوژی، گردشگری نیز در بُعد کلان، در نظر گرفته شود و همپای دیگر بخش­ها، فرصت و مجال رشد و توسعه یابد.
با توجه به افزایش مناطق آزاد در کشورهاي درحال­توسعه طی سالیان اخير، این کشورها ايجاد این مناطق را کم­دردسرترين و ساده­ترين ابزار حلّ­وفصل موانع توسعه مي­يابند. حتي مي­توان گفت، مناطق آزاد براي اغلب اين­گونه کشورها وسيله­اي سياسي و استراتژيک براي حصول به راهبردهاي اقتصادي است و موفق نبودن تجربۀ ایجاد مناطق آزاد در بسياري از کشورهاي درحال­توسعه را مي­توان به باز نبودن فضاي سياسي، اجتماعي و فرهنگي به اندازۀ کافي براي پيوند گسترده­تر با اقتصاد جهاني دانست.
در چنین شرایطی، ایران با داشتن مناطق آزاد خود در دو جزیرۀ گردشگری قشم و کیش و منطقۀ ساحلی چابهار، اروند، ارس و انزلی، امکان تازه­ای دارد تا در کنار دیگر سیاست­های خود، این بخش را نیز به­طور جدّی­تر نگاه کند؛ مناطقی که با جاذبه­های زیست­محیطی بسیاری همراه هستند و قابلیت­های سرمایه­گذاری بسیاری را برای سرمایه­گذاران جدید فراهم می­آورند.
بدون تردید ورود و گسترش استفاده از انرژی­های نو در این مناطق در کنار توانایی­های زیست­محیطی منطقه، سرفصل­های نوینی را برای جذب و جلب بیش از پیش سرمایه­گذاران امکان­پذیر می­سازد. احداث هتل­هایی با رعایت کامل ضوابط زیست­محیطی که بخش قابل توجهی از شبکۀ روشنایی و سیستم سرمایش و گرمایش خود را از منابع لایزال انرژی­های نو همچون باد و خورشید تأمین می­کند، فرصت­های تازه­ای به­شمار می­رود که می­توان و البته باید، در مناطق آزاد ایران به آن اندیشید. تجربۀ ارزشمندی که بسیار اندک و محدود، در برخی از روستاهای جنوب ایتالیا برای احیای گردشگری روستایی استفاده شده و چنان با موفقیت روبه­رو شده است که توانسته در جدول سالانۀ درآمد گردشگری ایتالیا، نقش قابل توجهی را بازی کند.
در این شرایط و با آگاهی از تکلیف دولت برای استفاده بیش از پیش و بهره­گیری از انرژی­های پاک و عقب ماندن از تعهدات و الزامات خود در برنامۀ چهارم توسعه، ضروری­ است نگاه بسیار جدّی­تری برای هموارتر کردن چرخش و گردش سرمایه­های دولتی و بخش خصوصی در مسیر توسعۀ پایدار و فراهم­آوردن مقدمات اجرایی شدن این الزامات فراهم شود.
استفاده از انرژی­های نو در مناطق آزاد از این منظر قابل اجرا و توجه است که رسالت و مأموريت­هاي مناطق آزاد در سطح ملي، طبق اهداف مندرج در مادۀ پنج اساسنامه سازمان­هاي اين مناطق «ايفاي نقش شايسته در اقتصاد ملي»، «بهبود رفاه اجتماعي همه­­جانبه» و نيز «اهميت و نقش مناطق در ارتقاي امنيت ملي» تعريف شده است. به­علاوه اینکه براي هر کدام از مناطق آزاد نیز براساس توانایي­ها و امکانات آنها، مأموريت­هاي خاصي تعريف شده است. اگرچه تاکنون بخش صنعت و تکنولوژی در رأس این برنامه­ها قرار داشته، اما توسعۀ گردشگری نیز یکی از برنامه­های مندرج در سیاست­های مناطق آزاد است که در این مسابقۀ بزرگ جهانی، «جلب گردشگر»، می­تواند به رأس هرم سیاست­های مورد نظر مرکز ارتقا یابد.
راه­اندازی هتل­های مدرنی که انرژی­های تجدیدپذیر و پاک، سهمی اساسی در سبد مصرف انرژی آنها دارند و اعطای تسهیلات جدید، فعال شدن رستوران­ها و مراکز گردشگری و درمانی که منبع انرژی استفاده شدۀ آنها از منابع لایزال خورشید و باد سرچشمه می­گیرند و همچنین، راه­اندازی کارخانه­ها و صنایع مرتبط با تولید این فنّاوری­های برتر، فرصتی تازه برای جهش کاری در این مناطق است که تسهیلات و معافیت­های ویژه­ای نیز برای تولیدکنندگان آن به همراه خواهد داشت. شاید درک و شناخت بیشتر قابلیت­های مناطق آزاد ایران، همان راه­حلّی باشد که ما را از «نفت­فروشی» بیشتر، دور و دورتر کند.

منبع:مرکز مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ایران