روسيه وتعامل نامتوازن اقتصادي این کشورباچين
هرچند در باب گسترش همكاريها ميان روسيه و چين در عرصهها و حوزههاي مختلف مطالب مختلفي انتشار يافته، اما واقعيت امر از تعامل نامتوازن اقتصادي ميان طرفين حكايت دارد. انعكاس اندك ادعاهاي بلندپروازانه درباره دور جديد همكاريهاي روسي ، چيني در قراردادهاي تجاري دو طرف از جمله در زمينه فناوريهاي پيشرفته، گواهي بر اين امر است. روندها نيز بيانگر آن است كه در بيشتر اظهارت مقامات و مقاولهنامههاي امضاء شده ميان طرفين، تأكيد و تمركز بر صدور مواد خام روسي به چين است. در همين راستا، ساخت يك خط لوله انتقال نفت به پايان رسيده و مذاكرات فشردهاي در باره مسير جديد گازي ميان روسيه و چين در جريان است.
به گزارش سایت ایراس ، كارشناسان بر اين باورند كه حتي طرحهاي بالقوة طرفين در خصوص گسترش همكاريها در حوزة انرژي اتمي نميتوانند وضعيت نامتوازن موجود در روابط اقتصادي دو طرف را بهبود ببخشد. واقعيت اين عدم توازن اين است كه روسيه چيزي در زمينه فناوريها ندارد كه به چين عرضه كند.
همان طور كه اشاره شد، موافقتنامهها درباره صدور مواد خام روسي به چين، بخش عمده اسنادي را تشكيل ميدهند كه بين طرفين امضاء شده از جمله اين موارد ميتوان به اسناد همكاري اشاره كرد كه حين سفر چندي پيش رئيس جمهور روسيه به چين به امضا رسيدند. پروتكل درباره اصلاح موافقتنامه مورخ 21 آوريل 2009میلادی بين روسيه و چين درباره همكاري نفتي و پروتكل الحاقي يادداشت تفاهم در مورد همكاري در بخش ذغال سنگ از جمله اين موارد است. چند سند جديد نيز در زمينه نفت و گاز بين طرفين به امضا رسيد.
در ميان توافقات مهم ديگر ميتوان به موافقتنامه بين شركت "روساتم" روسيه و شركت دولتي صنايع هستهاي چين درباره همكاري در زمينه استفاده صلحآميز از انرژي هستهاي اشاره كرد. آنچه كه در بين اين قرادادها از همه مهمتر به نظر ميرسد، امضاي قرارداد درباره طرح فني ساخت واحدهاي سوم و چهارم نيروگاه اتمي "تيانوان" است.
"گازپروم" درباره گسترش شرايط اساسيگاز طبيعي روسيه به چين نيز به توافقاتي با طرف چيني دست يافته است. البته قيمت نهايي اين گاز در سال آينده ميلادي مشخص خواهد شد. همچنين ساخت شاخه فرعي خط لوله نفت "سيبري شرقي ، اقيانوس آرام" تا چين ساخته شده و سران دو كشور به صورت سمبوليك اين خط را افتتاح كردند تا به صورت رسمي از 1 ژانويه سال 2011 میلادی نفت روسي به وسيله آن به چين منتقل شود.
كارشناسان درباره چشمانداز همكاري بين دو كشور نقطهنظرهاي متفاوتي دارند. به تأكيد آنها در حالي كه روسيه تنها صدور مواد خام را در برنامههاي تجاري خود در قبال چين در دستورکاردارد، همساية اين كشور در زمينه فناوريهاي پيشرفته از روسيه سبقت گرفته و هر روز فاصلة خود را نيز با مسكو افزايش ميدهد."دميتري آلكساندروف"، رئيس اداره سرمايهگذاري شركت "اونيور" روسيه در اين باره معتقد است ، روسيه در زمينه فناوريها پيشنهادهاي اندكي براي عرضه به طرف چيني در اختيار دارد. به باور اوروسيه ميتواند فناوريهاي هستهاي و تكنولوژي ساخت موتور هواپيما را به چين عرضه كند، ولي در مجموع در اين زمينه چيز خاصي براي چينيها ندارد.
حتي در زمينههاي مذكور طرحهاي فني حداكثر براي پنج سال آينده قابل اعتنا خواهند بود و بعد از آن چينيها به مشاركت با روسيه احتياجي نخواهند داشت. همين امر در مورد فناوريهاي نظامي نيز صدق ميكند. به اين معنا كه چين در چند سال آینده از واردات تسليحات نظامي روسي بينياز خواهد شد و پكن خواهد توانست همان تجهيزات جنگي را به قيمت پايينتر توليد كنند. اين كارشناس با نگراني تأكيد ميكند :"متاسفانه، جمله "صدور فناوريهاي پيشرفتة روسي به چين" در حال بيمعني شدن است".
"باريس تيتوف"، رئيس سازمان "روسيه كاري" و عضو هيأت همراه" مدويديف" در سفر چين در اين خصوص بر اين اعتقاد است كه چينيها در تعامل با روسيه بيشتر به فناوريهاي پيشرفته علاقه دارند. وي گفت:"چين فناوريهاي كمي در داخل كشور توليد ميكند. آنها ترجيح ميدهند فناوريهاي خارجي را بخرند يا از كالاهاي ديگران تقليد كنند. در حال حاضر روسيه هم نوآوريهاي چندان زيادي ندارد، ولو اينكه دانشمندان ما توان خلاقانه خود را حفظ كردهاند و اين امتياز رقابتي ماست. به عبارت ديگر، ما فناوري اختراع ميكنيم و آنها اختراعات ما را به كالا تبديل ميكنند".
"تيتوف" نيز ضمن اشاره به واقعيت ناگوار كاهش عرضه فناوريهاي پيشرفتة روسي، تأكيد دارد :"احتمال كمي ميرود كه ما بتوانيم در زمينه هواپيماسازي و علوم پزشكي چيز تازهاي به چين عرضه كنيم، زيرا چينيها در بسياري از ابعاد اين حوزههاي علمي و فني از ما سبقت گرفتهاند. البته، آنها در نانوفناوري و زيستفناوري، مادهشناسي و علوم ديگر از روسيه پيش هستند. هدف اين است كه همكاري در اين بخشها به نفع ما باشد. ميتوان از ايتالياييها الگو گرفت كه طرحهاي خود را به چينيها ميفروشند، ولي بخش عمده ارزش افزوده را دريافت ميكنند".
"پتر كلويف" كارشناس اداره ارزيابي شركت "2 كا آوديت" معتقد است :گ چين به عنوان يكي از بزرگترين مصرفكنندگان انرژي جهان، به تكثر منابع و مسيرهای انرژي خود نياز دارد و روسيه در اين زمينه ميتواند به صورت سودمند اين تقاضاي چين را تأمين كند". به عقيده اوهرچند در حال حاضر بيش از نيمي از نيروي برق چين در نيروگاههاي ذغالي توليد ميشود، اما علاقه آنها به نيروگاههاي اتمي هر روز در حال افزايش است. روسيه براي همكاري با چين در اين بخش از توان زيادي برخوردار است.
درسفر" ولاديمير پوتين"به چين در سال 2006 میلادی توافقاتي در اين زمينه حاصل شده بود. در صورت گسترش اين همكاريها و عملياتي شدن يادداشت تفاهمها، چين در نتيجه ساخت نيروگاههاي اتمي از سوي روسيه به فناوريهاي نوين در اين زمينه دسترسي پيدا ميكند، مسكو نيز قراردادهاي بزرگي امضاء كرده و سودهاي زيادي تحصيل خواهد كرد و از اين طريق ميتواند محملي براي فعاليت در بازار عظيم چين پيدا كند. با اين ملاحظه، اين همكاري به نفع طرفين است و علاقه متقابل ميتواند در اين بخش افزايش يابد./ر
گروه تحقیق وتفسیر ایران شرقی