در پایان ماه نوامبر در شهر دوشنبه نمایندگان وزارتخانه های حمل و نقل پنج کشور افغانستان ، ایران، قرقیزستان ، تاجیکستان و چین دور هم جمع آمدند و طرح احداث راه آهن ایران با چین از طریق افغانستان ، تاجیکستان ، قرقیزستان را بررسی نمودند . البته قرار بود ، این مسئله در سطح وزیران بحث و بررسی شود، اما به دلایلی نامعلوم نشست وزیران کشورهای مذکور لغو و نمایندگان ساختارهای مربوطه در نشست دوشنبه حضور یافتند.

ارزیابی ها از نتایج نشست دوشنبه مختلف بوده است و اغلب کارشناسان در مورد آینده طرح مذکور چندان خوش بین نبودند . اما با توجه به دور نمایی تحولات اقتصادی منطقه استراتژیک آسیای مرکزی ، تحقق پیدا کردن طرح مذکور دور از انتظار نیست . زیرا امروزه نهاد ها و موسسات مختلف بین المللی در جهت متصل نمودن راه های ارتباطیی کشورهای آسیای مرکزی به بازار های شرق و غرب، برنامه های مختلفی را دنبال می کنند . از جمله این موارد، "برنامه همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای مرکزی "می باشد . این برنامه شامل هشت کشور افغانستان ، چین ، قزاقستان ، قرقیزستان، مغولستان ، تاجیکستان ، ازبکستان و آذربایجان ، هم چنین شش موسسه مهم مالی بین المللی بانک رشد آسیا، بانک اروپایی تجدید و بازسازی ، صندوق بین المللی پول ، بانک اسلامی رشد ، برنامه های رشد سازمان ملل متحد و بانک جهانی ،می باشند، که در سال1997 تاسیس شد . البته ، اخیرا در نهمین نشست این نهاد اعلام شد، که ترکمنستان و پاکستان نیز به عضویت پذیرفته شده اند .

در شرایط کنونی این برنامه بیش از هر کشور دیگر برای قرقیزستان و تاجیکستان اهمیت دارد، زیرا تکمیل طرح های این نهاد ، این امکان را فراهم خواهد کرد، که این دو کشور همسایه از بن بست ارتباطی رهایی یابند و خارج از قلمرو ازبکستان با کشورهای فرا منطقه ای ارتباط برقرار کنند. ازقرار معلوم ازبکستان با قرقیزستان و تاجیکستان در زمینه راه و ترابری همکاریهای چندان خوبی نداشته است و هرازگاهی با بهانه های مختلف ، از حرکت کامیون ها و قطارهای قرقیزستان و تاجیکستان ، جلوگیری کرده است. همین امر بارها سبب نارضایتی و اعتراض های بیشکک و دوشنبه شده است ، اما شکایت های ساختارهای قرقیز و تاجیک تا کنون راه به جایی نبرده است . با این حال هم قرقیزستان و هم تاجیکستان طرح هایی را دردستورکاردارند تا بتوانند هر چه زودتر از وابستگی به راه های ازبکستان آزاد شوند . در همین راستا چندی قبل در جنوب قرقیزستان جاده اوش به گلچه مورد بهره برداری قرار گرفت .

هرچند در ظاهر این جاده ، که 77 کیلومتر طول دارد ، تفاوتی با سایر طرح های مشابه ندارد ، اما برای تمامی منطقه آسیای مرکزی ، حتی خارج از آن ، از اهمیت فراوانی برخور دار است . زیرا این جاده تحولات عظیمی در روابط قرقیزستان و چین از یک سو و قرقیزستان و ازبکستان سوئی دیگر ، ایجاد خواهد کرد. نخستین ثمره این جاده آن است ، که به روند معاملات تجاری به طور قابل ملاحظه ای تسریع خواهد بخشید. از طرف دیگر ، چون جاده اوش به گلچه در چهارچوب طرح های برنامه همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای مرکزی قرار دارد ، تسریع در اجرای سایر بخش های برنامه مذکور ایجاد خواهد کرد .

برآوردهای کارشناسان قرقیز حاکی آن است ، که اجرای طرح ها در چهار چوب برنامه همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای مرکزی ( همام ) تحولات عظیمی در اقتصاد قرقیزستان ایجاد و توانمندی های جغرافیایی کشور را معرفی خواهد کرد . قابل ذکر است، که این نهاد منطقه ای تا کنون در جهت اجرای طرح های مختلف 13 میلیارد دلار سرمایه گذاری نموده است . ازطرف دیگر در آسیای مرکزی بالغ بر 2600 کیلومتر راه های اتومبیل رو و 2000 کیلومتر راه آهن تعمیر و بازسازی شده اند .

هفته گذشته در شهر"سابو" فیلیبین نهمین نشست وزیران کشورهای عضو برنامه ی همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای مرکزی برگذار شد . دراین نشست سه روزه ضمن نتیجه گیری ازفعالیت های انجام شده در زمینه تحکیم همکاریهای ترانزیتی و انرژی میان کشورهای عضو ، درمورد برنامه های آینده بحث و تبادل نظر صورت گرفت. با توجه به اینکه در سال آینده دهمین سالگرد کنفرانس وزرای این نهاد تجلیل خواهد شد ، در نشست "سابو "برنامه های ویژه ای در راستای این رویداد مهم به تصویب رسید.

در نشست "سابو" رئیس بانک رشد آسیا با اشاره به اهمیت همکاری های اقتصادی در تحکیم همگرایی های کشورها، تاکید کرد ، بایستی دراجرای طرح های مربوط به همکاریها در بخش تجارت ، حمل و نقل و انرژی تلاش های بیشتری به خرج داده شود. در حالی براین نکته تاکید می شود، که بر اساس نتایج کنفرانس "ایجاد پل های ارتباطی میان مناطق آسیای مرکزی و اروپای مرکزی و غربی" ، که روز 2 نوامبر در آلماتی برگزارشد ، اخیرا شاهد آن هستیم که اهمیت جایگاه آسیای مرکزی در معادلات بین المللی در حال کاهش است. در این کنفرانس ذکر شد، عملکرد ازبکستان در 2 – 3 سال اخیر ، که موجب فاصله گرفتن این کشور از روسیه و نزدیکی بیشتر به غرب شده ، روند همگرایی در آسیای مرکزی را مختل کرده است . شرکت کنندگان در کنفرانس آلماتی درمورد تاجیکستان گفتند، که این کشوردر پی مواجه شدن طرح های عظیم هیدروانرژی خود با مشکلات ، تمایلات بیشتری به کشورهای غربی پیدا نموده است .

ترکمنستان نیزکه به گروگان سیاست های گاز روسیه تبدیل شده ، تلاش دارد صادرات گاز را به سمت چین افزایش دهد . قرقیزستان همچنان درگیر بحران سیاسی است . در چنین شرایطی برنامه هائی نظیر" برنامه همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای مرکزی" این دیدگاه را تقویت می کند ، که کشورهای منطقه خود بهتر از دیگران می توانند به مشکلاتشان رسیدگی کنند . در نهمین نشست وزرای "برنامه همکاری اقتصادی منطقه ای آسیای مرکزی"، تاجیکستان را مشاور رئیس جمهور در امور اقتصادی ، نمایندگی کرد .

تاجیکستان و قرقیزستان در مرحله کنونی بر این امیدند ، که از طریق این نهاد منطقه ای بتوانند بخشی از مشکلات اقتصادی خود ، از جمله در بخش حمل و نقل را حل کنند . اما نباید نادیده گرفت ، که طرح های هیدروانرژی این دو کشور همچنان برروابطشان با سایر کشورهای آسیای مرکزی سایه افکنده است. در این میان دولت دوشنبه با توسعه روابط با تهران و کابل بر آن شده است ، که هرچی سریع تر ازبن بست ارتباطی رهایی یابد . اما هم زمان با این پارلمان این کشور اخیرا تصمیم گرفت، که در مورد توقیف واگون هایش توسط راه آهن ازبکستان ، به دادگاه های بین المللی شکایت کند، تا شاید بتوانند غرامتی از دولت تاشکند بستانند.

در مجموع تلاش ها برای تحکیم همکاریهای ترانزیتی، هرچند بخشی از سیاست های کلان قدرت ها در منطقه محسوب می شوند اما در صورت مدیریت صحیح توسط دولت ها منطقه می تواند در چارچوب اهداف مردمان تمامی منطقه راه حلی برای بسیاری از مشکلات باشد. .
منبع: ایران شرقی